วัดโคกขี้หนอน

ความเป็นมาของ "แหล่งเรียนรู้" (Learning Resources) มีวิวัฒนาการควบคู่กับการศึกษาของมนุษย์มาช้านาน โดยเปลี่ยนผ่านจากกรอบการเรียนรู้แบบดั้งเดิมสู่ระบบการศึกษาตลอดชีวิต
1. ยุคดั้งเดิม: การเรียนรู้จากธรรมชาติและวิถีชีวิต
ในอดีต มนุษย์เรียนรู้ผ่านประสบการณ์ตรงจาก "แหล่งเรียนรู้ตามธรรมชาติ" และการถ่ายทอดทางสังคม โดยมีป่าไม้ แม่น้ำ ลานวัด บ้าน หรือโรงช่าง เป็นสถานที่ฝึกฝนทักษะชีวิต และมีผู้ใหญ่ พ่อแม่ หรือพระภิกษุสงฆ์ทำหน้าที่เป็นวิทยากร/ภูมิปัญญาท้องถิ่นในการถ่ายทอดความรู้
2. ยุคการศึกษารูปแบบสถาบัน (Institutionalization)
เมื่อมีการจัดระบบการศึกษาในโรงเรียน ความหมายของแหล่งเรียนรู้ถูกจำกัดอยู่เพียงห้องเรียน หนังสือเรียน และครูผู้สอน ทำให้การเรียนรู้ผูกขาดอยู่กับสถานที่เฉพาะและโครงสร้างที่ตายตัว
3. ยุคการปฏิรูปการศึกษาและการเรียนรู้ตลอดชีวิต
จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นเมื่อโลกเข้าสู่ยุคข้อมูลข่าวสาร แนวคิดทางการศึกษาเปลี่ยนจาก "การมีครูเป็นศูนย์กลาง" มาเป็น "ผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง" (Child-Centered / Learner-Centered) ส่งผลให้ความหมายของแหล่งเรียนรู้ขยายกว้างออกไปอย่างมาก
สำหรับประเทศไทย พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 (โดยเฉพาะมาตรา 25) ได้รับรองและส่งเสริมบทบาทของแหล่งเรียนรู้อย่างเป็นทางการ โดยระบุให้รัฐต้องส่งเสริมการดำเนินงานและจัดตั้งแหล่งเรียนรู้ตลอดชีวิตทุกรูปแบบ เช่น ห้องสมุดประชาชน พิพิธภัณฑ์ หอศิลป์ สวนสาธารณะ ศูนย์การเรียนรู้ชุมชน และภูมิปัญญาท้องถิ่น
4. ยุคดิจิทัลและโลกเสมือน (Present)
ปัจจุบัน แหล่งเรียนรู้ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงสถานที่ทางกายภาพ (Physical Space) แต่ได้รวมถึง "แหล่งเรียนรู้ดิจิทัล" (Digital Learning Resources) เช่น อินเทอร์เน็ต คลังความรู้ออนไลน์ สื่อมัลติมีเดีย และพื้นที่เรียนรู้เสมือนจริง ทำให้ทุกคนสามารถเข้าถึงความรู้ได้ทุกที่ทุกเวลา
สรุปประเภทของแหล่งเรียนรู้หลักๆ ในปัจจุบัน:
แหล่งเรียนรู้ตามธรรมชาติ: ภูเขา แม่น้ำ ป่าไม้ อุทยาน
แหล่งเรียนรู้ที่มนุษย์สร้างขึ้น: พิพิธภัณฑ์ วัด โบราณสถาน ห้องสมุด ศูนย์การเรียนรู้
แหล่งเรียนรู้ประเภทบุคคล: ภูมิปัญญาท้องถิ่น ปราชญ์ชาวบ้าน ผู้เชี่ยวชาญ
แหล่งเรียนรู้ประเภทกิจกรรม/วัฒนธรรม: ประเพณี วิถีชีวิต งานอาชีพชุมชน
แหล่งเรียนรู้ดิจิทัล: เว็บไซต์ คลังข้อมูลออนไลน์ สื่อสังคมออนไลน์